LỜI MỞ ĐẦU

Tôi vốn đam mê văn chương từ nhỏ nhưng tôi không có may mắn để đi con đường viết văn chuyên nghiệp mà phải rẽ sang con đường khác. Tôi hướng mặt nhìn về văn chương lúc đứng xa ít hoặc xa nhiều và chưa bao giờ quay lưng lại.

Là người ở ẩn 20 năm nay, trong 20 năm đó có 8 năm không ra khỏi nhà. Cũng chẳng có gì là nghiêm trọng, chỉ là do hoàn cảnh cá nhân thôi, nhưng điều đó tạo nên khó khăn lớn cho người viết văn, bởi “đi” là yếu tố quan trọng cho việc viết, là bột để gột nên hồ. Tôi đọc bất cứ cái gì có trong tay, từ mảnh giấy gói quà vặt đến những tờ báo cân ký hoặc tác phẩm được in thành sách. Và tôi viết khi có thời gian, lúc cuộc sống dễ thở đôi chút.

Chú Trang Thế Hy nhiều lần gởi lời động viên, nhắc nhở tôi cố gắng viết và ông thường xuyên gởi cho tôi đọc những tác phẩm ông tâm đắc của Kun-đơ-ra, Đôt-xtôi-ep-xki, Hê-ming-way, Mạc Ngôn, Cao Hành Kiện…Việc làm đó làm tôi cảm kích và hàm ơn ông rất nhiều.

Có lần tôi tỉnh dậy trong phòng lạnh sau ca phẫu thuật, toàn thân tôi đau đớn như bị quỷ sứ xé ra nhiều mảnh và ráp lại sơ sài. Tôi thấy giữa cái sống và cái chết lằn ranh mỏng lắm. Nếu mình chết đi, một trong những việc quan trọng không thực hiện được trong đó có việc viết những điều mình ấp ủ từ lâu. Dẫu biết rằng những điều mình viết ra nó sẽ không là gì, chẳng đi đến đâu. Nó chỉ là nhu cầu giải khuây để mình thấy dễ chịu để đi qua nỗi buồn trong cuộc sống.

Hơn 20 năm trước tôi thường đến thăm gia đình người bạn thân ở Phú Lễ. Đó là hai vợ chồng sống bằng nghề thuần nông, có một bà Má tuyệt vời. Bà ngồi bên xa quay bông vải có thể kể ta nghe suốt ngày về mọi chuyện kim cổ ở Phú Lễ. Chỉ nhìn dáng ngồi cần mẫn bên xa quay tự nhiên tôi thấy thương bà nhiều lắm. Vợ chồng anh bạn dẫn tôi ra thăm đám dưa, đám bắp mới trồng sau nhà. Đó là miếng ruộng mùa khô, sau vụ lúa người ta cày xới để trồng màu. Vạt đất mênh mông, đường xới còn lẫn ít cọng rạ, những cây bắp khỏe khoắn xanh rời rợi đang trổ cờ, đám dưa gang đang có nụ bằng ngón tay và vạt cà đang trổ bông máu tím ngát. Miếng đất gần một mẫu vợ chồng anh thức từ 4 giờ sáng để tưới bằng thùng gánh. Anh chị rất vui, say sưa nói về tương lai của 5 đứa con bắt đầu từ mảnh đất ấy. Lúc tôi chào cả nhà để về thì thấy anh chị chuẩn bị sẵn hai cái giỏ tre đựng lặc lè nào bắp, cà tím, dưa gang để làm quà tặng. Tôi ngạc nhiên hỏi đâu ra những thứ ấy. Anh bảo qua hàng xóm mượn, chừng nào vườn nhà có sẽ đem trả. Điều đó thật thú vị và làm tôi xúc động mãi. Tôi chưa bao giờ nghĩ ra kiểu mượn trái cây tặng bạn mà không phải đi mua. Nếu tính giá trị mua bán thì những trái cây ấy chẳng đáng là bao nhưng cái ân tình ấy sao mà lớn lao và ấp áp quá. Năm rồi tôi có dịp ghé qua nơi ấy. Bà Má đã mất. Anh đã mất. Chị lên thành phố kiếm sống. Năm đứa con có gia đình riêng ở năm nơi. Tôi bàng hoàng ngỡ như chiêm bao. Và tôi biết rằng thời gian bao giờ cũng mang lại những biến dịch trong đời người. 

Nhiều lúc tôi giật mình về khoảng thời gian 20 năm ở ẩn của mình. Hai mươi năm nuốt chửng quãng đời thanh niên, kéo đời mình đến những tháng ngày không còn trẻ nữa, quỹ thời gian đời người không còn nhiều nhặn gì. Nên tôi cố gắng viết ở khả năng mình có thể, dẫu chưa biết trước nó là gì, nó sẽ đi đến đâu. Bởi tiền nhân đã bảo văn chương vốn vô mệnh hoặc chỉ để mua vui được một vài trống canh.

ĐÊM KHÔNG DÀI

CHƯƠNG TÁM

Sau món quà con khỉ khô

Dọn dẹp trong nhà xong, tôi làm cỏ chung quanh sân. Nhiều cỏ dại mọc sau hè, cây mắc cỡ đầy gai và một số dây leo len lỏi xoắn xuýt lên vách lá. Toàn bộ không gian này tôi sẽ giao cho chú cháu Chân. Một phần rộng để chứa nguyên liệu sản xuất, đó là miểng gáo, dừa điếc, thân dừa, lủ khủ nhưng không mất nhiều tiền mua. Một phần ngăn lại làm phòng ngủ cho hai người và phía sau để nấu ăn. Chú cháu sẽ tự nấu ăn hàng bữa. Tôi ở riêng biệt bên nhà có căn gác gỗ. Tôi sẽ nấu ăn một mình không chịu trách nhiệm về bữa ăn của ai cả. Tôi có thể đem đồ ăn cho Chân nếu tôi thích – còn không thì thôi. Vui thì nấu ăn, còn buồn hay lười thì nhịn đói hay ăn quấy quá cho qua cơn đói. Không vướng bận điều gì cả - tự do tuyệt đối. Tôi sẽ qua xưởng làm việc với chú cháu Chân những gì tôi có thể làm được, rồi mang sản phẩm đi chào hàng, ký gởi. Mọi chi phí thu xuất tôi ghi rõ ràng trong sổ đưa cho Chân xem. Việc gì cũng phải sáng tỏ, sòng phẳng không nhập nhằng, lờ mờ.

Chân đem toàn bộ những dụng cụ đồ nghề mà trước kia dùng trong việc làm mõ. Tôi đùa anh:

-Giải tán cái nghề làm mõ là hợp lý lắm rồi, vì nó không có triển vọng. Anh có thấy vậy không, một nhà sư sử dụng một cái mõ có khi hết đời vẫn còn tốt. Số người mới vào nghiệp gõ mõ hàng năm tăng lên không đáng kể, hiếm lắm. Đến một thời gian sẽ bảo hoà và dừng lại. Còn đồ trang trí nội thất, đồ chơi có tính thời thượng luôn luôn mới, lạ. Ta sẽ luôn luôn cải tiến, sáng tạo không ngừng làm bắt mắt người mua. Nói cách nào đó thì người thưởng ngoạn vui chơi ngày càng nhiều và cõi tu hành vắng vẻ hơn.

Chân nói:

- Tôi sẽ cố nghĩ ra những tác phẩm mới mới một chút hoặc đã có trong dân gian, hoặc đâu đó nơi này nơi kia. Tôi có thắc mắc này sao Hoài không tiện thể cho chú cháu tôi góp gạo nấu cơm chung đỡ mất thời gian, chứ không phải tôi không biết nấu cơm. Trước đây, về vườn, một mình một chòi tôi vẫn tự nấu ăn đó thôi.

Tôi nghiêm nghị :

- Tôi không thể chấp nhận đề nghị đó được vì tôi chỉ nấu ăn cho mỗi tôi thôi. Nấu cho người khác dù dễ tính đến đâu cũng phiền phức không ít. Thà từ chối trước tốt hơn.

Anh Tấn nhiều lần đến chơi xem qua xưởng mỹ nghệ của chúng tôi lấy làm thích lắm. Gọi là xưởng cho oai vì biên chế nhân sự chỉ có 3 người: chú cháu Chân và tôi. Anh ngắm nghía trầm trồ con đồi mồi bằng miểng gáo, rồi bông hồng, gian nhà rông thu nhỏ, muỗng, vá, đũa cái, đũa con, túi xách, túi mang đủ cả. Phong phú lắm. Anh động viên chúng tôi nên phát huy mặt hàng mỹ nghệ xứ dừa. Anh Tấn mua một bộ đồ trà gồm một mâm rộng đựng cái bình trà bốn cái dĩa lót bốn cái tách. Tất cả bằng thân dừa già. Anh mỉm cười với từng vân gỗ lác đác giữa lớp gỗ mềm màu vàng nhạt. Anh đặt 10 bộ y như thế hẹn tháng sau đến nhận. Tôi hỏi anh mua làm gì nhiều vậy? Anh đáp :

- Mua tặng ba má nuôi và nhà lãnh đạo.

- Lãnh đạo anh có nhiều không?

- Một trưởng, một phó phòng, một giám đốc sở và hai đồng nghiệp.

- Như vậy hết 5 bộ. Còn 5 bộ anh tặng ba má nuôi hết hả?

- Ừa!

- Ba má nuôi ở đâu mà nhiều vậy?

Anh ngập ngừng :

- Thì ai tuổi tác cao, yêu thương mình, giúp đỡ mình tận tình thì mình gọi là ba má nuôi vậy. Mà đời anh đã có ai là ba má ruột của mình đâu.

Tôi thoáng nghe xót xa. Nếu ở hoàn cảnh của anh, tôi sẽ dễ thông cảm với anh hơn. Nhưng riêng tôi trên đời tôi chỉ gọi ba mẹ là người sinh thành ra tôi thôi. Tôi không đủ hào phóng để dùng tiếng gọi ba mẹ cho người khác. Tiếng ấy nó thiêng liêng vô cùng. Còn nhớ ngày ba mẹ tôi lâm bệnh nan y. Nếu phải chết đi để ba mẹ còn sống trên đời, tôi sẽ không từ chối. Nhưng lời cầu nguyện đó đã không được trời chấp nhận. Một người dưng nước lã tự nhiên gọi ba mẹ ngang hông chẳng biết anh Tấn có sẵn sàng chết thay cho họ được chăng? Với đội ngũ cha mẹ nuôi đông đúc vậy, cái mạng duy nhất của anh làm sao mà chia sẻ.

Tôi im lặng với ý nghĩ ấy. Anh Tấn là anh Tấn. Tôi là tôi. Tôi không dễ dàng chấp nhận cái gì để không phải dễ dàng từ bỏ nó.

*

*      *

Tôi đem sản phẩm làm ra đến cửa hàng bán lẻ. Lân la với mấy bà bạn hàng để tìm hiểu tình hình mua bán, chuyển biến của thị trường. Lúc này đã có chủ trương mở cửa nên du khách nước ngoài đến Việt Nam khá nhiều. Họ đi khắp nơi trong phố chợ, la cà các cửa hiệu để mua những món hàng lạ mắt đem về nước, phần lớn là đồ chơi. Những chiếc nhẫn bằng gáo dừa hoặc kẹp tóc hình con bướm, cái bông, họ đều lấy làm thú vị. Họ gợi ý và đặt mua cái vòng đeo cổ bằng những miểng gáo dừa tròn nhỏ, kích cỡ bằng hạt me khô, xâu thành chuỗi dài đến bụng. Người bán hàng bảo đó là một du khách Nhật muốn mua 10 chiếc vòng đeo cổ quy cách như vậy, hỏi chỗ chúng tôi có thể làm xong trong vòng một tuần lễ không. Nếu được họ sẽ trở lại mua sau khi hoàn tất một vòng tua. Tôi đồng ý ngay mà chưa qua hội ý với Chân. Tôi sẽ thuyết phục anh sau.

Giữa bốn bề vật liệu, bụi bặm và tiếng ồn, tôi nói với Chân:

- Mình có thể dừng lại số hàng đang làm không, tôi nghĩ chẳng bị động gì đâu.

Chân gỡ khẩu trang ra, nhướng mày hỏi:

- Chi vậy? Hoài định đi du lịch hả?

- Người ta đi du lịch thì có. Chuyện là có du khách nước ngoài đặt mua 10 sợi dây đeo cổ. Họ sẽ trở lại nhận đúng một tuần nữa. Giá cả có nhỉnh hơn bình thường một chút nhưng không quan trọng mà quan trọng hơn cả là ta có cơ hội giới thiệu sản phẩm ra nước ngoài, tạo lợi thế về thị trường sau này. Chân nghĩ sao? Nếu làm không kịp, tôi và anh sẽ làm thâm đêm, cố gắng cho xong.

Chân có ưu điểm là say mê công việc. Khi bắt tay vào là anh như nhập đồng, quên cả ăn nói gì đến nấu. Đứa cháu bao giờ cũng tự động làm cơm. Hai người đàn ông độc thân ăn cơm sơ sài. Ăn để sống chứ không để ngon. Tôi thường mang thức ăn qua cho hai chú cháu, nhưng không làm cơm dùm. Tôi đã nói trước rồi. Làm việc với Chân cũng thú vị nhưng tôi mang riêng ra một chỗ làm cách xa Chân bảy mét. Khoảng cách an toàn để khói thuốc không bay đến. Không phải tôi sợ chết sớm vì hít khói thuốc mà vì tôi không chịu nổi. Tôi sẽ ho sặc sụa, sẽ buồn nôn và không thể làm việc. Mà Chân thì hút thuốc liên tục và không có ý định giảm hay cai. Âu cũng là tự do cá nhân.

Hai tháng đầu tôi lấy tiền túi trả lương cho Thuận - cháu Chân - vì số hàng ký gởi chưa bán được, chưa thể tính toán lỗ lời. Và ứng cho Chân số tiền chi tiêu lặt vặt. Sau này sẽ trừ vào phần chia lời.

Chúng tôi làm xong 10 sợi dây chuyền mất 4 ngày, thời gian nhanh ngoài dự kiến của chúng tôi. Vì làm hàng loạt từng khâu ráp lại sẽ rút ngắn thời gian hơn một sợi dây với đủ mọi công đoạn. Phải bái phục phương pháp sản xuất của Taylor nâng cao sản lượng. Tính chi thu các khoản, chúng tôi vui mừng vì thấy có lời. Nếu khách hàng đặt 100 hay 1000 sợi dây chuyền thì sẽ có khoản lời khá hơn. Chúng tôi nghĩ ra sản xuất hàng loạt. Thí dụ làm 200 con rùa sẽ bỏ khắp các cửa hàng trong khu vực. Số miểng gáo cắt bào cho từng chi tiết sẽ để từng hộc riêng như hộc thuốc bắc. Đến khi lắp ráp thành con rùa hoàn chỉnh ta chỉ việc bốc từng mảnh như thầy lang bốc thuốc. Hoặc làm con công con phụng cũng vậy. Đó là kinh nghiệm đầu tiên chúng tôi rút ra được. Đến tháng sáu cộng sổ chúng tôi lời được một triệu, tôi và Chân mỗi người được năm trăm ngàn. Năm trăm ngàn cho sáu tháng làm việc sẽ thua Thuận, bởi lương Thuận mỗi tháng là ba trăm ngàn. Sáu tháng Thuận có một triệu tám. Nhưng chúng tôi vui vì bước đầu như thế là thuận lợi rồi, có triển vọng rồi, không phải lo giải tán công ty, hồn ai nấy giữ nữa. Một ngày kia số lời của chúng tôi sẽ tăng nếu đà sản xuất mở mang rộng lớn nữa, còn Thuận vẫn đồng lương cố định. Tôi bàn với Chân:

- Hay là mình thu thêm người làm. Bước đầu mình dạy người ta làm vẫn trả lương. Sau đó thuần việc sẽ tăng lên. Theo tôi nghĩ họ sẽ chế tạo ra những công đoạn đơn giản theo mẫu mã, còn khâu lắp ráp và hoàn chỉnh mình sẽ tự tay làm.

- Cũng được, nhưng thu người ít thôi khoảng 5 hoặc 6 là nhiều. Đông người tập trung một chỗ sẽ bất lợi nhiều thứ. Tôi sẽ về bên quê đặt những người khéo tay, có thời gian rỗi đồng áng, họ sẽ tranh thủ làm. Tôi biết nhiều người rải rác trong dân gian rất khéo tay. Ta chỉ đặt họ làm công đoạn thôi. Tiền thù lao thoả đáng. Ta nhận về và hoàn tất công việc sau cùng.

Chân làm tôi ngạc nhiên vì cách nghĩ và tính toán trong công việc vừa có lợi đôi bên.

Sau dó chúng tôi nhận đơn đặt hàng của các cơ quan tỉnh có nhu cầu tặng quà lưu niệm cho các cơ quan tỉnh bạn hoặc khách ngoại giao ngoài nước. Người Bến Tre tặng quà lưu niệm mỹ nghệ xứ dừa. Những lúc ấy dù bận rộn cách gì chúng tôi cũng cố đáp ứng nhu cầu, không bỏ qua cơ hội. Đó là dịp quý báu công ty chúng tôi quảng bá sản phẩm của mình.

Tròn một năm, chúng tôi nhận được nhiều đơn đặt hàng của các tỉnh bạn nhận làm đại lý giới thiệu sản phẩm, ở khu vực đồng bằng và vài tỉnh ở miền Trung. Đồng thời số vệ tinh (hộ nhận làm công đoạn) cũng ngày một tăng lên. Tôi cộng sổ thấy tiền lương tháng gấp nhiều lần Thuận, nhưng nó nằm trong số hàng sản xuất chưa thu được tiền từ các cửa hàng.

Chị Hai Liễu vẫn thường ghé qua chỗ chúng tôi chơi. Hôm ấy chị đưa đứa con gái nhập học trường Cao đẳng Sư phạm tỉnh và tìm nhà ở trọ. Tôi bảo :

- Chị để cháu ở đây với em. Em sẽ cho cháu chiếc xe đạp cũ để đến trường. Nhà rộng mênh mông chỉ có mình em. Ngoài giờ học cháu muốn tham gia xưởng mỹ nghệ thì xin mời, làm tuỳ sức. Em hứa không bóc lột giá trị thặng dư quá đáng đâu.

Chị Liễu vỗ vai tôi thật đau và cười ngất :

- Được vậy quý quá rồi còn gì bằng.

- Em sẽ chỉ dạy cho cháu quen việc. Lờ khờ như em còn làm được, huống chi trẻ khoẻ thông minh như cháu.

Con chị Hai Liễu tên Cúc Phương. Cháu trông có vẻ ngoan và hiền, chăm học. Tôi mê kiểu người như vậy mặc dù tôi không ngoan và hiền hậu gì.

*

*     *

Chúng tôi đóng cái kệ lớn chiếm hết bề rộng của bức vách và cao gần hai mét có nhiều ngăn. Trong ấy chứa đủ loại sản phẩm mỹ nghệ. Sau thấy không đủ lại làm thêm ba cái nữa, lúc này công ty chúng tôi có hơn 300 loại sản phẩm. Có những loại mình sáng tạo ra nhưng cũng có những loại mình không bao giờ nghĩ đến như có một khách hàng từ  Nam Mỹ đến đặt 5000 chiếc váy phụ nữ làm bằng gáo dừa. Những mảnh gáo dừa được làm vuông góc cỡ bằng hột me kết dính với nhau bằng sợi dây mỏng mịn thành một mảng rồi làm tròn lại như một chiếc váy bằng vải. Tôi hỏi thế bên trong có lót lớp vải nào không. Họ trả lời không. Thật buồn cười. Nhưng chúng tôi vẫn nhận làm vì mình sản xuất đâu phải theo ý của mình mà cho khách. Nghe nói có xưởng mỹ nghệ Bến Tre người chủ từ chối đơn đặt hàng của khách Mêhicô là đồ tắm bằng gáo dừa. Không phải khó khăn đến mức không làm được nhưng thấy nó kỳ kỳ sao đó nên thôi.

Một hôm anh Tấn đến chơi, thấy chúng tôi làm ăn phát đạt anh tỏ ra mừng. Tôi hỏi :

- Dạo này anh không tặng quà cho chị nuôi, em nuôi, anh nuôi nữa sao ?

- Những người ấy anh đã tặng xong rồi. Giờ anh tìm quà có ý nghĩa để tặng một người đây. Như lúc trước anh nói … Giờ anh tốt nghiệp Đại học Văn Sử rồi, còn nợ lại tốt nghệp phổ thông.

Chân nói :

- Vậy là quà tặng bạn gái. Quà đặc biệt đây.

Tôi hỏi nhỏ :

- Cẩm Lan hay cô hiệu trưởng ?

Anh Tấn ngượng nghịu :

- Cô hiệu trưởng !

Vậy là qua bao ngày tháng phân vân, đấu tranh tư tưởng, cuối cùng cô bạn thuở thiếu thời làm anh thất vọng, đùng đùng bỏ cô nhi viện mà đi, giờ không thể còn lực hấp dẫn đối với anh.        

- Anh có biết chị ấy tuổi gì không ?

- Nếu căn cứ vào năm sinh thì chị tuổi Hợi.

- Vậy anh tặng chị con heo đi. Tôi cầm con heo đen bóng bằng gáo dừa. Con heo ú đến mức gần như tròn quay.

Anh Tấn nhìn tôi cái nhìn nhiều dấu hỏi. Hình như anh luôn cảnh giác điều tôi nói. Anh không yên tâm khi tôi góp ý hay bày tỏ một ý kiến riêng nào đó. Anh nhíu mày lại, mặt anh buồn lạnh đi.

- Cô đùa tôi quá đáng đấy !

- Tôi nói thật lòng mà. Anh biết không, có người tặng quà sinh nhật là con khỉ khô cho người tuổi Bính Thân đó.

Chân lườm tôi một cái thật dài. Cái miệng nửa như cười nửa như cố mím lại. Quay sang anh Tấn, Chân lập nghiêm :

- Tào lao vừa thôi cô Hoài. Trường hợp anh Tấn đặc biệt hơn, những người đang yêu mà tặng quà "con heo" thì chướng quá. Anh Tấn đừng chấp chi cô Hoài thăng giáng thất thường đó. Anh nên tặng người ngọc cái bông hồng kia kìa vừa có ý nghĩa tình cảm vừa mang tính bất diệt của loại gỗ khô.

Chân vỗ vai anh Tấn vừa trao bông hồng, còn gợi ý cắm vào cái lọ bằng gỗ dừa nữa. Nghĩ sao anh Tấn vui vui.

- Tôi mà để tâm giận cô Hoài thì không sống nổi đến ngày nay. Xưa giờ gặp mặt tôi lúc nào mà chẳng kiếm cách chòng ghẹo tôi về điều gì đó. Từ nhỏ đã vậy.

Anh lên nhà thắp nhang cho ba mẹ tôi rồi về. Chân cau có bảo tôi:

- Sao Hoài hay chọc anh Tấn quá vậy. Làm ảnh buồn tội nghiệp. Người như ảnh dễ tổn thương lắm.

Sao Chân nói giống y như mẹ tôi ngày trước. Nhưng tôi cũng cố cãi:

- Thì tôi vẫn xem anh Tấn như người trong nhà đó thôi. Chứ người ngoài tôi chẳng rỗi hơi.

Tôi định nói thêm để Chân hiểu tôi không hề có ác ý. Rằng thật ra tôi cũng cố ý chọc phá anh Tấn như một cơn ghiền phá phách. Cho vui thôi. Nhưng anh đang bật lửa châm thuốc hút. Khói thuốc lượn lờ trong không khí, vòng vèo qua khuôn mặt ngạo mạn của anh. Khi có khói thuốc lá tôi thấy anh trở nên một người hạnh phúc, một vẻ mặt sảng khoái, thoả mãn rất đặc biệt như thoát khỏi cõi trần bước lên lưng chừng cõi tiên. Và những lúc ấy tôi mau mau tìm lối giữ cự ly cách anh bảy mét. Tôi chợt nhận ra một điều rất lạ là lâu nay tôi và Chân ít khi nào nói chuyện với nhau được nhiều. Bởi anh không dừng hút thuốc được lâu. Và anh thú nhận: Vắng thuốc chừng vài giờ là anh không chịu nổi. Anh không hề có ý định cai. Đời có mấy niềm vui, sống thọ hay yểu cũng được, không quan trọng. Anh vẫn tin điều y học cảnh báo về cái chết của người hút thuốc. Vẫn tin vẫn biết và vẫn nghiện thuốc.

Có khi ngồi cùng bàn uống trà tôi nghe người anh toát ra mùi thuốc lá. Thuốc lá lẫn trong hơi thở, trong tóc, trong da thành thâm căn cố đế. Nơi nào có anh lập tức có mùi thâm căn cố đế ấy toả ra, bay theo gió. Với tôi điều đó có nghĩa là một khoảng không gian bị hỏng.

Nhiều lúc tôi tự giận tôi. Sao càng ngày càng dị ứng gay gắt với khói thuốc làm chi, trong khi nhiều người rất yêu nghiện đến mức không bỏ được. Ngay cả phụ nữ còn hút thuốc nữa kia. Nếu không hút thì cũng chẳng đến nỗi dị ứng như tôi. Quả là tôi tự làm khổ mình. Nhưng tôi biết làm sao được. Làm sao tôi có thể yêu lấy cái điều mình không thể.

*

*      *

Cho đến lúc này mặt hàng mỹ nghệ của công ty chúng tôi có số doanh thu đáng kể. Tạo công ăn việc làm cho một số bà con nông thôn lúc nông nhàn rỗi việc hoặc một số học sinh cần làm thêm để có tiền giấy mực, đồng thời chúng tôi cũng ký nhiều hợp đồng với nhiều nước trên thế giới theo đơn đặt hàng. Số đại lý nhận bán lẻ trong nước có đến vài chục. Hàng mỹ nghệ từ dừa hầu như độc quyền chỉ được làm ở Bến Tre. Lâu rồi tôi không nhúng tay vào việc sản xuất mà lo giao dịch với khách hàng, đóng kiện gởi đi. Có một nhà báo đến đề nghị xin gặp để viết bài tuyên truyền. Tôi cầm hai trăm ngàn đưa bảo nếu rảnh mời nhà báo đi uống café. Chúng tôi chưa có nhu cầu. Tôi không muốn ai biết được thực chất về hoạt động và doanh thu. Chỉ quảng bá thương hiệu cho người ta biết là được rồi. Tôi cũng không cần cái nhãn mác người sản xuất giỏi hay doanh nghiệp ăn nên làm ra.

*

*     *

Chân bước vào phòng khách từng bước nhẹ và chậm. Mặt anh buồn và hơi nghiêm. Tôi cảnh giác nhìn tay anh có cầm theo điếu thuốc lập loè hay không. Chân ngồi xuống ghế một tay đặt lên bình trà nói nhỏ :

- Hôm nay Hoài chưa pha trà ?

- Nãy giờ bận làm việc linh tinh không rảnh. Có trà ngon lắm, anh có muốn uống thì làm ơn đi pha, thật đậm. Tôi uống ké với.

Chân lặng lẽ đi cắm phích nước sôi, tráng bình, để trà rồi châm nước. Chân biết rõ hộp trà nào đựng loại trà gì.       

Đêm thật yên và vào khuya. Ánh trăng mười sáu sáng vằng vặc giữa trời. Tôi bưng bộ đồ trà ra ghế đá giữa sân. Chúng tôi ngồi lặng im. Chân hỏi tôi cái điều chưa bao giờ hỏi và tôi vẫn mong anh đừng bao giờ hỏi :

- Hoài đã bao giờ yêu ai chưa ? - Giọng anh mềm đi vì xúc động.

Tôi đáp bằng giọng lạnh và tỉnh táo :

- Nói không thì không đúng. Tôi chỉ yêu một phần nào ở một người nào đó thôi. Mỗi người một ít, chỉ hơi yêu yêu, chỉ hợp ở vài điểm, phần lớn là dị biệt. Cái hợp một phần hoặc hơi yêu yêu thì không thể gắn bó với nhau suốt đời.

- Hoài nói chi lạ vậy ?

- Tôi nói thật lòng đó. Một sự thật anh có thể cho là không bình thường, nhưng nó là vậy. Tôi có thể yêu mến một người bạn thân. Giả sử anh ta đến ngày phải chết mà tôi còn hai mươi năm nữa. Tôi sẵn lòng chia phân nửa số năm còn lại cho người ấy trước sự định đoạt của đấng thiêng liêng. Con người tôi bây giờ không thể tin yêu một người nào để làm thành một tình yêu tuyệt đối. Và nguy cơ đó càng rõ rệt. Mình giờ chớm bốn mươi rồi, càng lúc càng trái tính trái nết.

Nhà bên người ca sĩ bỗng cất lên giọng hát trong bài Áo vá quàng. Tiếng hát lôi chúng tôi ra khỏi "chủ đề" mà tôi không thích bàn, không thích trả lời. Tôi hỏi Chân :

- Mình vẫn nghe bà ấy hát Áo vá quàng. Anh có biết áo vá quàng là sao không?

- Là áo nhiều màu, nhiều loại vải. Đắp vá tuỳ hứng vì người nghèo áo rách cần phải vá để mặc tiếp. Sau này mốt thời thượng, thiên hạ cũng lấy vải mới kết ráp nhiều mảnh vào như một kiểu sáng tạo.

- Xưa người ta sang trọng mặc áo tơ lụa đắt tiền đâu ai vá quàng hả anh ? Người ta chỉ mặc một màu thôi.

- Bây giờ đúng là áo vá quàng lên ngôi. Những nhà tạo mẫu bày cho các người đẹp mặc áo dài khoét, xẻ tuỳ hứng, màu sắc ráp nối quàng xiên, nhặng xị lên. Ấy là mốt thời thượng.

Tôi nhớ ra cái hợp đồng váy gáo dừa nên nhắc :

- Mai anh gọi cho các vệ tinh gởi về các công đoạn đi, sợ rồi không kịp hợp đồng đó.

- Ai mặc váy kiểu gì thì mặc, mình làm đúng theo yêu cầu, tiền nong sòng phẳng, có lợi cho công ty là tốt rồi.

Tôi nhìn anh :

- Vẫn hơn làm nhân vật điển hình tựa cửa sổ, bị thầy và lớp dạy dỗ cho tới nơi tới chốn.

Chân cười cay đắng, phớt đời. Anh sờ vào túi áo lấy ra điếu thuốc gài lên môi. Bật lửa rồi đứng lên đi nhanh về phòng ở.

ĐÊM KHÔNG DÀI

CHƯƠNG BẢY

9 cái hoa vân tay

Áo len và những mặt hàng len dạ người ta ít dùng hơn trước. Người tiêu dùng chuộng loại áo lạnh may bằng vải dày vừa rẻ tiền vừa lại có tính thời trang. Túi xách cũng vậy, học sinh bây giờ chuộng loại túi xách thô, vải săn gai có quai dài, nút to, fec-mơ-tuya kéo ngang rất tiện và đẹp. Số hàng len đan tay của tôi người đặt hàng vơi theo ngày tháng. Tôi cũng chỉ đan cầm chừng, khách hàng thường là người cao tuổi vẫn còn mến chuộng áo len truyền thống. Mỗi khi giao hàng cho các quầy bán lẻ xong tôi có thời gian dạo chợ. Đi ngang quầy bán giỏ xách tôi chợt thấy cái giỏ đan bằng cọng dừa - những cộng lá dừa tươi chuốt rọc ra từ lá. Cái giỏ buộc tôi dừng lại ngắm nghía, quả là sự sáng tạo độc đáo. Người bán hàng cho biết nó là sản phẩm sáng tạo của một cựu chiến binh ở Bến Tre. Cũng trầy trật qua nhiều khâu thể nghiệm mới thành công. Bạn bè ai cũng khen đẹp, có duyên, dùng cái giỏ đựng quà tặng hoặc đựng hoa đều duyên dáng. Và rồi anh bèn đan nhiều giỏ đem ký gởi cho quầy bán lẻ. Một hôm có du khách Đài Loan đi ngang và nhìn cái giỏ đắc ý lắm, hỏi mua và đặt hàng với số lượng lớn. Dần dần nhiều khách hàng ngoại quốc đến mua và mặt hàng giỏ xách cọng dừa được phát triển mạnh. Chị bán hàng còn bảo:

- Đây chỉ là giỏ thứ phẩm chứ giỏ chính phẩm giao cho khách nước ngoài còn hoàn chỉnh và đẹp hơn.

Tôi mua một cái giỏ, rồi qua hàng trái cây mua một ít cam quýt bom lê đặt vừa đủ xách đi bộ lang thang về nhà. Tôi đang chán ngán cùng cực cái việc đan len. Vì mưu sinh nên bất đắc dĩ phải làm việc và nghề chọn mình chứ mình không chọn nghề.

Đang đi từ sau lưng có ai nắm quai giỏ mà ghị lại. Ngước nhìn ra sau, tôi thấy Chân lừng lững đứng đấy. Láu lỉnh, tinh nghịch, đôi mắt hấp háy, nheo nheo cười mỉm. Tôi hỏi:

- Anh từ trên trời rơi xuống hay sao vậy?

- Không. Làm gì có hân hạnh ấy. Tôi đang ngồi trong quán café thấy Hoài đi ngang nên bước ra đó thôi.

- Anh sang Bến Tre từ lúc nào?

- Vừa đến cách đây một giờ. Thấy nhà Hoài cửa khoá, biết là Hoài đi vắng, tôi đi lòng vòng thị xã uống ly café.

- Nếu tôi mời anh về nhà anh có đi không hay định uống café tiếp.

- Tôi không có nguyện vọng đến Bến Tre để uống liền một lúc hai ly café. Uống để chờ Hoài về. Ta đi thôi. À mà Hoài tìm đâu ra cái giỏ xách “hay” vậy. Trông rất có duyên.

- Vừa mua ở tiệm. Hàng đặc sản của Bến Tre đó, chỉ có người xứ này mới làm ra sản phẩm giỏ cọng dừa, cũng như vật dụng làm từ gỗ thông gợi người ta nhớ đến Đà Lạt.

Tôi và Chân đi bộ chầm chậm qua vỉa hè phần dành cho người đi bộ. Chân bước dài những bước nhẹ nhàng của người có đôi chân lêu nghêu. Trải qua bao đa đoan lận đận, Chân vẫn không già đi bao nhiêu, vẫn đầy vẻ phong lưu, sang trọng pha với một chút gì bất cần, khinh bạc. Cái vẻ kiêu ngạo bề ngoài nhưng chứa đựng biết bao ân cần, thân ái của một tâm hồn dễ thương.

Về đến nhà, tôi mở hết các cánh cửa cho ánh sáng ùa vào xua đi sự âm u, tĩnh lặng.

Phải thật lòng nói rằng có Chân ngồi đấy căn nhà như có thêm sự sống.

Tôi sắp trái cây vào dĩa mang lên bàn thờ dâng cúng ba mẹ, để lại gói kẹo cho Chân. Chân ngồi đấy ngắm nghía, săm soi cái giỏ và gật gù tâm đắc. Tôi trở lại bên bàn, mời:

- Anh Chân ăn kẹo đi, kẹo đặc sản Bến Tre ngon tuyệt đó.

Chân cười hóm hỉnh mắt vẫn không rời cái giỏ:

- Tự nhiên quảng cáo miễn phí cho kẹo dừa. Cám ơn Hoài. Người hút thuốc thì không nên ăn kẹo.

- Anh thấy cái giỏ thế nào?

- Đẹp, thanh mảnh và người sáng tạo ra nó cũng hay nữa, và hay nhất là dùng vật liệu rẻ tiền, phụ phẩm của cây dừa. Hoài mua cái giỏ này bao nhiêu?

- Mười bảy ngàn năm trăm đồng.

- Cái giỏ mấy bà nội trợ thường xách đi chợ bằng nhựa giá bao nhiêu?

- Khoảng mười đến mười hai ngàn.

Chân gật gù.

- Hoài thấy có vô lý không giữa hai sản phẩm ấy. Một cái vừa bền chắc mà giá ngần ấy, còn cái giỏ kia mỏng mảnh ẻo lả vậy mà giá mắc hơn.

- Cái giỏ nhựa sản xuất hàng loạt bằng công nghệ còn giỏ cọng dừa làm thủ công. Tính giá vật liệu và công cán thì dôi ra chẳng bao nhiêu, vừa công sức làm ra. Mà anh có thừa nhận điều này không, thị hiếu con người có tính thời thượng. Bây giờ du khách thường chọn cái gì lạ mắt, gần gũi thiên nhiên để làm đồ chơi, không tính đến chuyện ăn chắc  mặc bền như xưa. Cái giỏ cọng dừa được ưa chuộng vì nó lạ mắt đối với họ. Kế đến là người ta dùng đựng hoa quả, bánh kẹo, quà Tết. Vả lại cái giá mười bảy ngàn năm trăm đồng chẳng là cái gì đối với du khách, dùng một lần rồi bỏ cũng không oan uổng.

- À Hoài này, dạo này công việc đan len có khá không?

- Hàng áo len bị nhủng rồi anh à, dù đang mùa lạnh. Chẳng lạ gì bây giờ mode thời thượng thiên hạ chuộng là mặt hàng khác. Và tôi đang có thời gian rảnh, không làm việc nhiều hơn trước.

- Hoài ơi, tôi vừa bị cái hạn lớn: hao tài.

- Chuyện gì vậy?

- Tôi và thằng cháu hùn nhau làm mõ bán cho các cửa hiệu bán lẻ, các tiệm bán lại cho những nhà tu hành, chùa chiền. Hôm nọ tôi chở 500 cái mõ đi giao. Chẳng may bị quản lý thị trường hỏi giấy phép kinh doanh, mà mình thì có miếng giấy gì đâu. Ngây thơ và đơn giản nghĩ rằng làm ra để bán cho người cần, vậy thôi. Thế là 500 cái mõ bị tịch thu. Đau điếng.

- Năm trăm cái mõ anh làm có lâu không?

- Không lâu lắm. Cả hai chú cháu cùng làm với lại có máy cưa, khoan cắt, bào, mài hỗ trợ. Làm hàng loạt công đoạn rồi ráp lại cũng nhanh. Nhưng bao nhiêu đó là số vốn không nhỏ đối với người sản xuất cò con như mình. Buồn 5 phút !

Tôi như trút gánh nặng dùm Chân:

- Tưởng gì, thôi vậy coi như tai qua nạn khỏi, hao tài tiêu tai, tự an ủi cho đỡ buồn. Nếu cần chúng ta sẽ làm lại tất cả.

Chân cười mỉa mai:

- Ừa, nhờ Hoài “bảo ban” thế nên tôi bèn hết buồn để sống tiếp chứ tôi định khóc sướt mướt như trẻ nít bị đòn đó.

- Thôi không cà rỡn nữa, giờ nói chuyện nghiêm chỉnh đây, Chân có muốn nghe không?

Chân khoanh hai tay trên bàn, ngồi ngay ngắn rất ngoan:

- Xin lắng nghe.

- Tôi đang chán cái nghề đan len và định làm một việc khác dù tôi có thừa sự bền bỉ, cần cù và có hai bàn tay với 9 cái hoa vân. Nhân lúc mua cái giỏ xách này tôi nghĩ đến những sản phẩm mỹ nghệ từ cây dừa. Nó có tính đặc thù của xứ sở, vừa lạ mắt đối với du khách trong và ngoài nước. Hơn nữa đời sống người dân bớt nghèo khổ đi, cái ăn cái mặc không còn là vấn đề quan trọng nữa. Người ta cần đồ chơi, đồ trang trí nội thất làm từ cây cối thảo mộc. Chúng ta sẽ hợp tác với nhau.

Chân đốt một điếu thuốc, phả ra làn khói trắng tan loãng trong không khí làm tôi ho sặc sụa. Chân vẫn thường đốt thuốc liên tục hết điếu này tới điếu khác và phớt lờ người chung quanh hoặc tưởng như người bên cạnh cũng yêu chuộng khói thuốc như anh. Giọng Chân trầm tĩnh:

- Theo Hoài chúng ta hợp tác như thế nào?

- Này nhé, anh có máy móc cần thiết để hỗ trợ các công đoạn cho nhanh. Lại có cái nhìn của người sáng tạo mỹ thuật. Tôi nói thật không đùa chút nào. Chẳng hạn anh có thể nhìn trái dừa điếc tạo dáng con khỉ hoặc cưa cắt lắp ghép từ miểng gáo dừa thành con gà, con cọp, con rùa, con chó… Tôi sẽ bán số vàng dành dụm được để làm vốn ban đầu. Cái thuận lợi là vật liệu để sản xuất rất rẻ như vỏ dừa, gáo dừa nguyên, dừa điếc. Ngay cả thân dừa nhà vườn đốn bỏ ta cũng tận dụng được.

Chân nói:

- Hay là tôi về bên quê lấy tro bếp đổ vào gốc dừa biến tất cả cây dừa đều cho trái điếc hết để ta có vật liệu làm được không?

- Lại là một ý tưởng ngông cuồng không thể tha thứ.

- Tôi đùa chút thôi Hoài đừng giận. Nói tiếp đi.

- Chỉ cần ta treo bảng “cần mua dừa điếc” là nhà vườn sẽ đem bán, miễn mình trả tiền xứng với công người ta gom nhặt. Hình như nhà vườn nào cũng có trái dừa điếc, bỏ vào lò cũng phí. Làm đồ mỹ nghệ từ cây dừa bây giờ cũng không phải là mới mẻ gì. Trước đây khá lâu tôi vẫn thấy rải rác trong dân gian nào mâm đựng ngũ quả, gạt tàn thuốc lá, con rồng con phượng, bình cắm hoa. Có điều bây giờ mình sản xuất thể nghiệm có tính giới thiệu, sau đó sẽ làm theo yêu cầu người mua chứ không làm theo ý cá nhân mình thích.

Chân băn khoăn:

- Có phải xin giấy phép không chứ chẳng may người ta tịch thu hay phạt nặng thì khốn.

- Đồng ý, tôi sẽ lo chuyện đó. Bây giờ tôi đang có gian nhà trống trước kia là nhà máy xay lúa của ông già. Anh và đứa cháu có thể đến ở hẳn cùng với đồ nghề. Tôi sẽ bỏ vốn ra mua vật liệu. Bước đầu mình sản xuất thử một số mặt hàng có tính thủ công gia đình. Tôi sẽ cùng làm với anh. Tôi sẽ mang sản phẩm đi chào hàng, đi ký gởi các nơi bán lẻ tôi quen ở chợ. Chắc là không lỗ. Ta sẽ trả công cháu anh sòng phẳng, lời bao nhiêu tôi và anh chia hai, lỗ cũng chia hai. Được chứ!

Chân cười ngất:

- Hoài tính toán chi li dữ quá.

Tôi nghiêm nghị:

- Tôi nói thật không đùa. Tôi sẽ không để anh bị hẹp hòi, thua thiệt. Nếu ăn nên làm  ra ta sẽ phát triển thêm, còn không khá thì giải tán, mỗi người tự cứu lấy mình cũng không có gì mất mát lớn phải hối tiếc. Vậy được không? Anh thôi cái nghề làm mõ đi.

Nhìn xa xăm ra cái khoảng sân trước nhà đôi mắt Chân dìu dịu, tiềm tàng nỗi mơ mộng bất trị. Tôi đọc đươc trong đó một trời thơ ngây trong sáng dẫu cho cuộc sống phải trải qua ngàn dâu biển. Nhìn mắt anh tôi cảm nhận được điều đó. Điều mà không dễ có ở tôi. Tôi thất vọng về con người. Tôi không bi quan. Đau đớn vì tình người trong cơn bĩ cực nhưng chưa bao giờ nghĩ sẽ đầu hàng số phận. Tôi tỉnh táo và thực tế hơn Chân. Trong máu tôi có sự kiên trì bền bỉ của mẹ. Có lòng quyết tâm làm giàu từ chính bàn tay mình của người cha. Thừa hưởng lối sống tiết kiệm đến keo kiệt của người từng bị chết đói những tháng năm ngặt nghèo của xứ sở. Và tôi cười ngạo nghễ trước những trò nhố nhăng lố bịch của cuộc đời bằng lòng kiêu hãnh của riêng tôi. Chưa bao giờ tôi thử so sánh giữa tôi và Chân. Chúng tôi gặp nhau là những người bạn cùng lớp và thân nhau bởi có nỗi buồn giống nhau. Nhưng gặp Chân thường tôi mới nhận ra Chân có nhiều cái khác tôi lắm. Chẳng hạn Chân có niềm thú vị từ sự lệ thuộc. Chân hút thuốc lá liên tục, thú vị vì điều đó và nếu không có thuốc sẽ là cái khổ không nhỏ. Và cứ sáng sáng nhất thiết nhất thiết phải có ly café, không café cả ngày sẽ nhạt nhẽo không làm gì nên hồn. Còn tôi, tôi chỉ cần cơm đủ ăn hàng ngày. Tôi có thể uống café, uống rượu nhưng không bao giờ nghiện. Tôi có thể từ bỏ bất cứ thói quen nào và không biến mình thành nô lệ của thói quen. Chân uống rượu khi vui bên bạn bè. Tôi chỉ uống rượu một mình, không có người thứ hai. Chân uống café để tỉnh táo, tôi luyện tỉnh táo cả khi không có café.

- Thế nào? Anh thấy đề nghị của tôi có thể thực hiện được chứ?

- Được, chẳng có gì là khó. Tôi về thu xếp công việc nhà rồi sẽ sang đây. Chừng khoảng hai tuần nữa. Chúng ta sẽ mua một số dừa cây, càng lão càng tốt, và mua miểng gáo, dừa điếc… vốn liếng không đáng  kể. Tôi còn một chiếc nhẫn sẽ góp vốn với Hoài.

Và rồi Chân ra về. Còn một mình tôi đi tới đi lui trong gian nhà rộng thênh thang đầy bụi bặm. Tôi quét dọn bớt bụi và rác. Từ lâu người ta đã tháo dỡ toàn bộ số máy móc để chuyển đến nơi khác làm nhà máy quốc doanh. Chỉ còn lại gian nhà trống rỗng. Mái tôn bắt đầu thủng đôi chỗ. Trên xà nhà xưa bồ câu hay bay đến đậu tìm thóc, lâu rồi cũng vắng bóng, chỉ có chim sẻ chim sâu bay vào ríu rít hoặc đôi khi những con dơi muỗi chui vào đập cánh loạt soạt. Nhà máy ép dầu cũng đã thành quốc doanh từ lâu và cách nơi ở khoảng 500 mét. Nơi đang ở tôi không nhìn thấy và cố không nghĩ đến sự có mặt của nó trên đời. May sao tôi còn được nhà để ở và chút đất đai mà xưa kia khi rời khỏi mảnh vườn ở quê cả nhà đùm túm kéo đến gầy dựng cơ ngơi mới.

Anh Tấn lại đến. Trông anh rất vui. Dựng xe đạp ở góc sân, vào nhà anh đã cười toe toét. Anh vội vã thắp nhang cho ba mẹ tôi. Anh luôn có cử chỉ ấy mỗi khi đến nhà. Thắp nhang, xá bốn xá thành kính cẩn trọng. Có lần anh nói xem ba má tôi như đấng sinh thành vì đã cưu mang anh và cho anh cuộc sống ấm áp của gia đình trong giai đoạn quan trọng nhất trong cuộc đời. Anh nói vậy và tôi hay vậy. Anh uống nước và mồ hôi lấm tấm trên cánh mũi. Trông anh vui lắm.

- Gì mà anh có vẻ “hồ hởi” vậy?

- Hoài đoán xem. - Anh cười tủm tỉm. Không hiểu sao tôi thấy anh có vẻ tội nghiệp.

- Trời ạ. Làm sao tôi có thể đoán được cái gì vui đang đến ở anh. Xin thua. Tôi không có năng khiếu đoán định niềm vui của người khác.

- Hoài à, tôi được thông tin này có thể nói là chính xác trăm phần trăm. Nó liên quan đến gia đình mình là sắp tới sẽ có quyết định sửa lại thành phần gia đình sau khi cứu xét nhiều phương diện quá trình đóng góp cho kháng chiến và tính chất mua bán ngày xưa. Không là tư sản mại bản nữa mà là tư sản dân tộc.

Nếu không có anh Tấn ngồi đây tôi sẽ khóc oà. Tôi có thể khóc với Chân nhưng với anh Tấn thì không. Tôi phải lạnh. Phải tỉnh bơ như không có gì. Anh lại hỏi:

- Hoài nghe tôi nói gì không?

- Vẫn nghe.

Anh Tấn còn nói gì gì nữa tôi không để vào tai. Tự nhiên cơn chiêm bao ập đến với bao hình ảnh ngày tôi từ biệt Sư phạm trở về nhà. Nhà cửa trống huơ, trống hoác. Mọi cái tủ đều mở toang kể cả tủ sắt. Ba mẹ như cây cải xanh đem phơi nắng. Tôi thấy mẹ xắn cao ống quần đen lội xuống mương hái rau dừa có bông tím. Mẹ vẫy tay rủ tôi bước xuống, thấy con đỉa trâu vắt ngang bắp chân gầy ốm của bà, tôi hoảng quá hét lên: Con không leo xuống đâu. Mẹ lên mau đi. Tiếng hét của chính tôi làm tôi bừng tỉnh. Anh Tấn hơi sợ nhìn tôi ngần ngại:

- Hoài sao vậy?

Tôi trấn an anh:

- Không có gì đâu. Tôi chỉ chiêm bao thôi. Chẳng biết sao lâu rồi tôi không có nổi một giấc chiêm bao khi ngủ mà hay chiêm bao giữa lúc đang thức, đang đi đường và đang nói chuyện nữa, như trường hợp này.

Anh lo lắng hỏi:

- Lạ quá! Có bao giờ đang đứng trên ban công lầu cao, Hoài chiêm bao thấy có cầu thang và bước xuống không?

Tôi lắc đầu:

- Chưa bao giờ. Nếu đã xảy ra thì giờ đã thành ma rồi sao còn ngồi đây được. Có lúc nào đó đang đứng trên phà chạy giữa dòng sông, chiêm bao thấy phà cập bến và bước xuống sông, người ta sẽ nói mình thất tình tự tử hoặc điên. Rồi anh Tấn và Phụng, Hoàng sẽ đọc kinh cho tôi.

Anh Tấn phẩy tay:

- Nhảm nhí quá. Tôi thật sự không hiểu nổi.

- Hiểu làm gì cho chóng già, chóng chết.

Anh Tấn quay về chủ đề cũ:

- Mai này gia đình ta sẽ là tư sản dân tộc. Hoài có nghe không?

Tôi đi lấy mấy quả táo tỉ mẩn rửa sạch, lau khô rồi gọt vỏ, cắt ra thành từng miếng rồi đặt trong lòng chiếc dĩa sứ trắng tinh. Tôi mời anh.

-Này anh Tấn ăn đi. Táo này ngon tuyệt, đã cúng ba mẹ rồi đó. Hôm nay đi chợ tình cờ mua được cái giỏ trông hay quá bèn mua trái cây để vào xách đi trông rất có duyên. Anh có thấy vậy không?

Anh nhìn tôi rất lâu, chẳng hiểu sao anh nói chầm chậm, cái kiểu nói của anh cán bộ Đoàn thanh niên.

- Trong cuộc sống đừng nên để mất lòng tin.

Tôi đặt con dao gọt trái cây mũi nhọn, sáng loáng xuống mặt bàn và xoè bàn tay trước mặt anh:

- Tôi vẫn tràn trề lòng tin. Tin vào 9 cái vân tay của mình. Tôi sẽ làm những điều tôi muốn và nhất định thành công.

ĐÊM KHÔNG DÀI

CHƯƠNG SÁU

Quà tặng người tuổi Bính Thân

Trước mặt tôi là Chân. Anh đứng lặng thoáng chút bối rối, dè dặt nói:

- Chị cho hỏi, có phải nhà của Hoài không?

Tôi hẫng người. Tôi đứng đây mà anh còn hỏi cái giọng xa lạ ấy. Tôi điềm tĩnh mời anh ngồi và cố giữ vẻ thản nhiên:

- Đúng là nhà Hoài rồi. Anh ngồi chơi để tôi gọi giúp. À, mà anh là bạn hay bà con với Hoài vậy?

Chân đáp:

- Tôi và Hoài là bạn học cũ. Lâu rồi không gặp. Tôi đến thăm Hoài vậy thôi.

Chân đặt gói giấy lên bàn nhìn xa xăm ra khoảng sân. Tôi im lặng đi pha trà. Thời gian như dài ra trong mừng tủi lẫn lộn. Hồi hộp nữa. Đặt bình trà lên bàn tôi rót mời Chân. Anh cám ơn và gợi chuyện:

- Xin lỗi, chắc chị là em hay chị của Hoài. Tôi đoán vậy.

Nhìn thẳng vào mắt anh tôi nói:

- Anh Chân, anh không nhận ra tôi thật sao?

- Á, à… Trời ạ, Hoài đây sao? Tôi cứ ngờ ngợ không biết là ai, cứ hao hao giống như là chị hoặc em. Hoài bây giờ khác trước nhiều quá. Mới có bốn năm không gặp, nếu đi ra đường tôi sẽ không dám gọi là Hoài đâu.

- Tôi còn không nhận ra tôi nữa là anh. Ai cũng bảo tôi khác xưa nhiều lắm, không thể nhận ra.

Chân cười thoải mái, nghiêng ngó một lúc rồi bảo:

- Này, Hoài trông khác lắm! Tóc Hoài ngắn. Hoài gầy đi nhiều lắm. Tôi cứ ngỡ gặp lại thấy tóc Hoài phải dài như xưa chứ!

Tôi cười:

- Nhiều người cũng nói như anh vậy. Tôi có cảm tưởng như mình chết đi rồi đầu thai vào một kiếp khác. Gặp lại người quen cũ mà không nhận ra mình, lại phải tự hài danh hài tánh mình ra là một điều không đáng vui chút nào! Nhưng biết làm sao được, cuộc sống vốn luôn thay đổi.

Chân có vẻ vui. Niềm vui làm những vết nhăn trên mặt anh giãn ra, rạng rỡ. Lâu rồi bạn bè cũ nhất là những người học Sư phạm hồi ấy chẳng ai cất công đi tìm tôi để thăm. Chân là trường hợp cá biệt. Ngày xưa học chung lớp cũng chỉ là bạn bè thường thôi, nhưng từ ngày được “mất dạy” chúng tôi tự nhiên có mối cảm thông giữa những người cùng cảnh ngộ. Đôi lúc cũng nghĩ, cũng nhớ đến, nhưng rồi tự nhủ lòng mỗi người có cuộc sống riêng phải tự bươn chải, tự vươn lên tìm con đường sống cho riêng mình, ít có dịp quay về những ngày thân ái cũ.

Tôi hỏi:

- Anh đựng gì trong cái gói giấy kia? Tôi muốn biết.

- Tôi đố Hoài biết được.

Tôi lắc đầu:

- Anh gói gì chỉ có anh biết được chứ tôi làm sao đoán ra.

- Tôi mang quà đến cho Hoài. Tôi không có thói quen tặng quà sinh nhật cho ai, lại càng không rõ ngày sinh của Hoài, chỉ biết năm sinh. Đây quà tặng cho người tuổi Bính Thân. Hoài mở ra xem đi.

Mở lớp giấy bọc nhẹ và mỏng, trong là cái hộp vuông bằng cac-tông đựng một con khỉ làm bằng gáo dừa. Toàn thân khỉ là trái dừa điếc dài ngoẵng đen bóng. Đầu cổ tay chân cũng bằng những mảnh gáo dừa mài nhẵn ghép lại. Dáng khỉ ngồi còm nhom, khắc khổ. Đôi mắt thăm thẳm như trông vời nẻo về cõi Phật phải vượt qua muôn vàn yêu quái, muôn vàn kiếp nạn chực chờ. Anh tạo dáng rất khéo. Tác phẩm hoàn chỉnh đến không ngờ.

- Cám ơn anh đã tặng món quà có ý nghĩa, nhưng “con khỉ khô” này trông tức cười quá. Mà sao càng nhìn lâu càng thấy buồn, thấy một nỗi cô đơn bi thiết không gì xóa được.

Ngừng lặng. Tôi không có quyền nói gì làm mất vui cái không khí vừa gặp lại này.

- À, mà suốt mấy năm qua anh làm gì? Cuộc sống có khá lên không?

- Chẳng làm trò gì nên thân. Làm linh tinh mọi thứ sống qua ngày. Gặp Hoài tôi mừng quá. Sao rồi, giàu nghèo, vui buồn ra sao. Không biết gặp ai để hỏi thăm. Nhiều lần định tìm thăm Hoài, nhưng nghĩ không có gì vui để kể với Hoài, nản quá nên thôi.

Chân lại cười, vẫn giọng nói trầm ấm, nhỏ nhẹ như xưa. Chân bây giờ tóc dài, râu dài không buồn cắt. Da lại đen nhẻm. Tôi hỏi:

- Anh để râu tóc như vậy vợ anh không nói gì sao?

- Nếu có người quở trách đã may. Đàng này chẳng ma nào mắng mỏ cho một câu mới đáng buồn chứ!

- Để vậy trông cũng hay hay, có nét riêng của người có cá tính. Nhưng tôi báo cho bạn biết, Bến Tre của tôi chứ không phải Tiền Giang của bạn đâu. Qua phà rồi cái sự “tóc râu” sẽ làm lôi thôi đến bạn đó. Lúc trước người ta chận đường  cắt tóc mấy nghệ sĩ đoàn ca múa từ thành phố về.

Chân cười:

- Vậy sao? Cũng do mình mải làm lụng chẳng để ý gì đến hình dáng ra sao. Nếu mà có ai cắt dùm cũng được. Không có gì quan trọng đâu. Nhưng ai chê bai mặc lòng chứ có người ở Bến Tre sẽ khen tôi. Bạn còn nhớ câu người ta vẫn truyền miệng không?

Thà đui mà đặng trọn mình

Còn hơn có mắt đổi hình tóc râu.

Tôi bỗng nghe buồn ghê gớm. Dạo này tôi hay buồn vui đột ngột khi một ý nghĩ nào đó chợt lóe lên. Sao người ta quan trọng cái hình thức bên ngoài làm chi. Với tôi, một người đầu râu trọc lóc hay một kẻ có “xi nhông” râu dài mịt mù đều vô nghĩa như nhau nếu trong con người ấy không chứa đựng một suy tư, hoặc chỉ mồm loa mép dãi mà không làm gì nên thân.

Tôi cầm con khỉ trong tay lòng rưng rưng xúc động. Không ngờ còn có người bạn đến thăm lại còn tặng quà năm tuổi nữa. Phải công nhận là Chân khéo tay và khéo tạo dáng. Nhớ ngày còn đi học, buổi trưa ở lại lớp, buồn chân buồn tay sao đó Chân ra bờ sông lượm rơm quấn thành hình nộm. Lấy bao xi măng dán thành quần áo, đầu đội nón bàng, miệng ngậm điếu thuốc to tổ bố. Hình nộm cao 2,4 mét, đứng tựa cửa sổ lầu bốn. Trông thật ấn tượng. Thoạt nhìn ai cũng cười và bảo: “Rắn mắt quá!”. Nhưng có một số người trong lớp không cười. Và hỏi tại sao bạn làm vậy? Chân đáp tỉnh bơ: Chơi vui vậy thôi. Đến thứ sáu sinh hoạt lớp, câu hỏi được lặp lại và còn nhấn thêm: Bạn làm vậy với ý gì? Chân buồn hiu đáp:

- Buổi trưa không ngủ được, nhớ nhà ở quê. Nhớ mùa lúa chín, cha tôi hay làm con bù nhìn hình nộm này để dọa chim không dám sà vào ăn lúa. Đơn giản vậy thôi.

Nhưng sự đời đâu có đơn giản như vậy với Chân vì lớp học có những người không thuần túy là học để nên người, học để dạy cách làm người mà con người ta cần tiến lên bằng cách dòm ngó, xoi mói, quy chụp vào từng hành vi, lời nói của bạn cùng lớp để thăng tiến. Con bù nhìn này đặt ngoài đồng ruộng để hù nhát chim chóc, còn giữa lớp học này bạn đặt con bù nhìn vào với ý nghĩa gì? Bạn ám chỉ ai? Mong bạn thành khẩn nhận sẽ được giảm nhẹ khuyết điểm.

Một người không thể nào thắng nổi đám đông. Chân không còn biết nói gì thêm. Càng thanh minh càng khó tìm được sự cảm thông. Anh gần như trơ lỳ và co lại. Cuối cùng thầy chủ nhiệm nói:

- Dầu sao đây cũng là lần đầu, ta không đặt thành vấn đề gì lớn. Lớp chỉ nhắc nhở anh rèn giũa bản thân, tu dưỡng đạo đức tư tưởng của người giáo viên nhân dân.

Lần thứ hai, cả trường vào đợt lao động một tháng ở khu kinh tế mới. Công việc là đào đất để làm trạm bơm dẫn nước cho toàn khu đất mới khai phá đậm đặc phèn và nước mặn. Cả trường bắt tay vào phân lô từng khu vực lớp, cắm bảng, cắm cờ, pa nô áp phích trông phấn khởi lắm. Dưới cái nắng tháng Tư mặt ai cũng đỏ như tôm luộc, uể oải chuyền nhau từng cục đất đưa mãi dài lên trên bờ. Bất ngờ lớp chúng tôi đào trúng một cái quan tài bằng gỗ nằm sâu trong lòng đất. Một phần gỗ đã mục, lẫn trong bùn đất là một bộ xương người trắng nhởn vẫn còn hai hàm răng nguyên vẹn và xương đầu, hốc mắt, hốc mũi. Có lẽ mồ hoang mả lạn lâu ngày không ai chăm sóc. Chúng tôi lấy poncho xếp xương và gói lại giao cho chính quyền địa phương. May ra ngày nào đó có người thân đến nhận.

Mấy hôm sau trong giờ nghỉ giải lao, Chân lại lấy đất sét đắp cái tượng đầu lâu có hai xương bắt chéo dưới cằm. Tượng to bằng người thật. Đứng ở công trường chỗ nào cũng thấy rõ. Tôi thầm phục Chân khéo tay. Chỉ khoảng hai mươi phút là xong tượng. Chiều lại, cơm nước tắm rửa xong, lớp họp để rút kinh nghiệm và bình bầu cá nhân xuất sắc trong ngày. Đến lượt Chân bị phê cho một trận tơi bời, nào là đắp tượng đầu lâu giữa công trường là phản lại khí thế lao động, là có tư tưởng yếm thế, bi quan, bịnh hoạn. Thanh niên mà không có cái nhìn trẻ trung dễ lây lan cho bạn bè. Lần này thì phải làm kiểm điểm tự phê. Chân trần tình:

- Vì tôi thấy bộ xương người nên rất xúc động, nhất thời đắp tượng bằng đất và tôi đã phá bỏ rồi khi nghe thầy bí thư Chi đoàn góp ý. Tôi không có ý gì khác.

Tôi rất đồng cảm với suy nghĩ và việc làm của Chân. Tôi thấy nó không mang màu sắc bi quan gì ghê gớm như mọi người gán ghép. Mạnh dạn, tôi phát biểu ý kiến:

- Tôi nghĩ là anh Chân không có ý xấu khi nặn tượng ấy. Suy cho cùng nó là lẽ đương nhiên của một tâm hồn nhạy cảm. Tôi không sánh về tài năng nhưng tôi nghĩ giống như tâm trạng của nhà thơ Tản Đà khi đi ngang cái mả cũ bên đàng, chạnh lòng cảm tác nên bài thơ. Đó là lòng yêu sâu xa đối với con người. Nếu việc làm đó không ai thích thì thôi, đã phá bỏ rồi, không nên quy kết.

Thế là thầy Chủ nhiệm đằng đằng phẩn nộ bảo rằng tôi là thành phần chậm tiến, không thấy được khuyết điểm của bạn còn so sánh khập khiểng. Thầy nói nhiều lắm và liên hệ gần xa, đông tây, kim cổ thành một bài giáo huấn kéo dài cuộc họp đến tận khuya. Lớp có kẻ ngủ gục. Tôi và Chân im như hến. Chỉ có người thư ký cần mẫn tỉ mỉ ghi biên bản cuộc họp.

Bây giờ chắc cũng do táy máy chân tay nên làm “con khỉ khô” tặng người tuổi Bính Thân. Tôi nhắc:

- Anh còn nhớ cái lần làm con bù nhìn và cái lần đắp tượng đất sét ở công trường lao động khu kinh tế mới không?

Chân cười méo mó:

- Làm sao quên được những lần mình được tập thể dạy dỗ tới nơi tới chốn. Người ta phiền lòng vì lớp có kẻ chậm tiến là mình. Nếu không có chuyện ấy thì đợt lao động ấy lớp mình được tuyên dương tập thể lao động xuất sắc rồi!

- Lần này thì tác phẩm nghệ thuật tặng tôi, anh sẽ không gặp phiền lụy gì đâu. Trước hết tôi cảm ơn Chân nhiều vì món quà.Sau đó anh cho biết vì đâu mà nghĩ ra làm khỉ bằng gáo dừa này vậy?

Chân cười:

- Cũng chẳng có gì là lạ. Trước kia tôi đến thăm gia đình đứa em có chồng ở Cồn Phụng. Nơi ấy người ta làm nhiều thứ bằng gáo dừa điếc có hình dạng mắt mũi, miệng liên tưởng đến con khỉ… rồi nhớ đến bạn. Vậy thôi, tài cán gì bạn ơi.

Tôi hỏi:

- Anh Chân tặng quà sinh nhật kiểu này cho người khác có nhiều không?

- Đã nói tôi không có thói quen tặng quà sinh nhật cho ai, nhưng với người thân thiết lắm thì có. Chẳng hạn như do yêu cầu. Mình cũng từng làm con cọp bằng gáo dừa tặng mẹ. Đứa em gái tuổi Mẹo cũng đòi anh trai tặng tượng con mèo, mình làm cho nó một con mèo ròm, dáng yểu điệu nhìn vào là thấy ngay con mèo lười. Nói chung mình có thể làm cả 12 con giáp với đủ tính cách khác nhau. Cũng do thất nghiệp, do buồn quá chẳng biết làm chi, dùng những thứ bỏ đi của cây dừa làm đồ chơi. Mình làm theo cảm tính và tùy hứng. Chẳng được học qua trường lớp nào, cũng không ai hối thúc. Hồi trước mình có dịp đến Đà Lạt thấy người ta dùng máy để làm hàng thủ công mỹ nghệ bằng cây thông, sản xuất ra hàng loạt để bán. Mình cũng xin được của bạn bè vài cái mô tưa cũ để khoan, cắt, cưa, mài bóng đỡ tốn công. Cái chính là làm đồ chơi, ai thích thì tặng vậy thôi.

Chân nói nhẹ hều như trò đùa, nhưng từ lâu tôi thầm thán phục cách nhìn, cách nghĩ, cách tạo dáng tác phẩm không gò ép, không theo khuôn sáo nào. Nhớ ngày xưa Chân có bài luận văn mang điểm zéro trong khi các bạn thấp nhất cũng trên trung bình. Học văn mà có điểm zéro quả là hiếm. Hiếm nhưng vẫn có ở Chân. Thầy còn bảo bằng giọng rất giận:

- Chẳng lẽ tôi cho anh điểm âm chứ nó chẳng xứng zéro.

Đó là bài thơ Nhớ rừng của Thế Lữ. Một bài thơ hay, chỉ đọc thôi đã nghe xúc động. Thời buổi phôi thai của thơ mới mà lừng lững xuất hiện một “Nhớ rừng” quả là một ấn tượng không quên trong lòng người đọc. Bài thơ nói lên tâm trạng u uất, căm hờn của chúa sơn lâm bị sa cơ, bị giam trong cũi sắt. Nhìn mọi thứ từ cảnh vật nhân tạo đến con người bằng con mắt khinh mạn. Qua đó tác giả gởi gắm nỗi lòng của người anh hùng sống trong cảnh lao tù. Đó là nội dung giảng bình ở bậc phổ thông và cho đến bây giờ thầy cũng gợi ý cách bình như vậy.

 Trong phần bình của bài, Chân nêu ý kiến: Tâm trạng của hổ trong cũi sắt không thể nói dùm tâm trạng của người anh hùng sa cơ, thất thế. Như vậy sẽ là khập khiễng và vô tình làm cho hình ảnh người anh hùng bị xấu đi thành đáng sợ. Không có dạng anh hùng nào dù là anh hùng Lương Sơn Bạc đi nữa chỉ muốn mình ở ngôi vị độc tôn vũ trụ, nhai thịt đồng loại “ngọt xớt như đường” và lấy cảnh “lênh láng máu sau rừng” làm niềm vui, ngâm nga thích thú. Và sẵn lòng tiêu diệt bất cứ sinh vật nào để no lòng, say sưa hát bài ca no máu. Cái thời oanh liệt của hổ (những ngày tháng tự do) là nỗi kinh hoàng của muôn loài ở chốn đại ngàn. Hổ là hổ, không thể nâng lên thành anh hùng được. Bởi người anh hùng luôn được cộng đồng thương yêu kính trọng.

A, thì ra cái anh chàng Chân “đâm ban” dám hát sai nhịp trong dàn đồng ca. Tôi thấy anh tỉnh bơ trả lời thầy:

- Thưa thầy, nếu suy nghĩ của em là sai thì em nhận vì đó là tư tưởng độc lập của em. Mà thầy thì luôn khuyến khích học sinh độc lập suy nghĩ, sáng tạo không theo lối mòn.

Sau đó mặc ai nói gì thì nói anh ngồi im, không có gì phải thanh minh, giải trình thêm nữa.

Đó là những ngày xưa lúc Chân hãy còn thư sinh mới hai mươi hai tuổi. Bây giờ đã bốn năm trôi đi… Thời gian không bao lâu mà đem đến quá nhiều thay đổi trong đời mỗi người. Của tôi, của Chân. Tôi không hề nghĩ chúng tôi được gì, mất gì. Không là cái chết đường, chết chợ như bà Minh, không chết tức tưởi như ba mẹ hoặc hãnh tiến như anh Tấn, chị Năm Nhàn… Tôi cũng không theo con đường đạo hạnh của ông Bác, của Phụng, Hoàng. Tôi có con đường riêng tôi: phải sống và vươn lên dẫu có bị vùi dập, chà đạp đến cỡ nào. Nhưng vươn lên bằng cách nào ngay bây giờ tôi cũng không biết trước được.

Bốn năm… Gia đình giờ chỉ còn mỗi tôi ngồi đây ốm nhom, hai con mắt nhìn thẳng. Bốn năm còn có Chân đến thăm tôi. Chân phớt đời. Chân bất cần. Râu tóc như người tiền sử.

Chân nhìn gian nhà rộng thênh thang trước kia dùng làm nhà máy xay và hỏi:

- Bây giờ Hoài làm việc gì để kiếm sống?

Tôi đưa cho Chân xem mảnh len đan dang dở với hai cây que đan lướng vướng.

- Đây này, tôi chăm chỉ đan thắt nhiều năm qua. Đơn điệu. Công việc là vậy.

- Hoài đan gì? – Chân quan tâm.

- Theo ấm lạnh của thời tiết. Mùa lạnh đan áo len. Mùa không lạnh thiên hạ không mua áo len nữa thì đan giỏ, túi xách, vỏ đựng bút , dụng cụ học sinh. Làm linh tinh. Thiên hạ cần gì đan cái nấy, làm theo nhu cầu người mua.

Chân cười – cái cười chỉ có những người cùng rơi xuống lưng chừng ngọn cây mới cảm nhận được. Anh hỏi giọng ân cần:

- Mình hỏi thật. Hoài làm vậy có đủ sống không?

- Anh hỏi thật tôi cũng trả lời thật. Tôi làm ngày đêm ít ngủ lắm.Theo cái bản tính của mẹ tôi “rán miểng sành ra mỡ”, nên tôi cắt giảm tối đa mọi chi phí sinh hoạt không cần thiết. Nói anh mừng, tôi trả hết nợ, nuôi sống được bản thân và còn để dành hai chỉ vàng.

Mặt Chân rạng rỡ:

- Hoan hô bạn, một kỳ tích không ngờ.

-Nhưng cái lãi lớn nhất của tôi là nhờ làm công việc đó mà hai con mắt của tôi ngay ngắn lại, không còn tình trạng một con lệch trái, một con lệch phải nữa, anh có thấy không?

Chân gật đầu:

- Tôi có thấy nhưng không tiện nói, bởi vậy tôi chỉ nói giống như là chị hoặc em của Hoài thôi. Chúc mừng thắng lợi lớn.

Tôi nói với Chân cái điều tôi chưa bao giờ nói với ai:

- Anh Chân à, chuyện này không biết có nguy hiểm gì về sức khỏe không. Mỗi đêm tôi có thể ngủ bốn tiếng là đủ không thấy mệt mỏi gì, nhưng sao không bao giờ tôi có được giấc chiêm bao dù lành dù dữ. Nhưng tôi chiêm bao trong lúc đang thức, đang làm việc, đang nói chuyện với người khác mới khổ chứ. Không gì kinh khủng hơn không kiểm soát được điều mình nói. Gặp người này chiêm bao thấy người khác trả lời trớt quớt.

Chân im lặng lúc lâu rồi nói:

- Đó là điều những người trầm cảm hay gặp. Có thể ngày càng nặng nếu cuộc sống cứ xấu thêm, có thể hết nếu cải thiện, làm việc giảm giờ, dành thời gian giải trí, đi thăm bạn bè chẳng hạn, hoặc tiếp xúc với người thích đùa. Cười tếu cũng đỡ căng thẳng. Tôi cũng là dạng người thích đùa. Phải chi được ở cạnh Hoài tôi sẽ thường đến nói chuyện vui để Hoài cười. Mà thôi, Hoài cũng đừng căng thẳng quá, đừng xem cái gì quá đổi nghiêm trọng… sẽ nhẹ nhàng hơn, dễ sống hơn.

Tôi cười chua chát:

- Thưa bạn, điều đó mình cũng “quán triệt” lâu rồi. Vẫn nghìn lần muốn vậy nhưng chẳng dễ chút nào. Sống nghiêm chỉnh đã khó mà tếu táo, đùa cợt với mọi cơn bĩ cực ập đến lại càng khó hơn. Mình ngồi đây suốt ngày suốt đêm. Tay chân bận rộn đầu óc rỗng không. Nhiều lúc mình không trả lời được vì sao cuộc đời lại đến nông nỗi này. Chỉ mấy năm qua thôi, nhà không còn ai, đời mình không còn ai thân thiết.

Tôi nghẹn lời không nói được. Nếu nói thêm một câu nào nữa tôi sẽ khóc oà lên mất. Tôi thấy mắt Chân đỏ hoe. Có lẽ Chân cũng sắp khóc như tôi. Thời gian nặng nề trôi đi trong im lặng. Nhưng chúng tôi nghe như có sự truyền cảm, một chút ấm áp, một sợi tơ thân ái mà không cần nhiều lời.

Ngoài kia bóng chiều đã ngả. Cuối năm trời se lạnh, thỉnh thoảng lất phất chút mưa bụi. Tiếng người ca sĩ hát dân ca nhà bên bình thản cất lên giọng hát:

“…Mòn mỏi chim bay trăng ơi trăng sắp ngã ngang đầu. Thương nhớ ơi…”

Người hát dân ca hình như ít ngủ vì giữa khuya khoắt tôi vẫn nghe tiếng hát cất lên. Tiếng hát của người về già, giọng trầm đầy điêu luyện và chở theo bao niềm thê thiết, như tiếng than dài vắt qua hai thế kỷ.

Giờ tiếng hát cất lên giữa khoảng lặng của chúng tôi. Chân nói:

- Tôi phải về thôi. Có lẽ tôi sẽ sang đây lúc nào rảnh, việc nhà thư thư một chút.

- Cuộc sống của anh giờ ra sao?

- À cũng vui lắm. Tôi về khu vườn xưa của ông nội cách thành phố hơn 20 km. Vườn đầy cỏ dại. Tôi phát quang, xẻ mương, làm cật lực như một nông nô thời Trung cổ. Nhiều lúc rảnh chẳng biết làm gì thì uống rượu với mấy người sồn sồn thất cơ lỡ vận như tôi. Tỉnh thì đi nhặt cây về làm kiểng khô, hoặc lượm dừa điếc về làm con khỉ khô chẳng hạn. - Anh lại cười thật tươi.

- Anh Chân à, chúng ta có nhiều điểm giống nhau mà điểm giống nhau nhất là đang buồn, đang bơ vơ. Nhưng tôi vẫn tin vào ngày mai tươi đẹp. Anh đừng cho rằng tôi lãng mạn khi tôi nói rằng: Tôi sống được đến hôm nay là nhờ hình ảnh người mẹ trong bộ phim “Lòng mẹ đại dương” mà tôi có dịp xem lâu lắm. Bãi cát dài và rộng. Ngoài kia là sóng vỗ. Người mẹ đắp cho đứa con lâu đài bằng cát. Đứa con thích lắm. Sóng dâng lên ập vào mang đi ngôi nhà cát. Đứa con  khóc nấc lên. Người mẹ dỗ dành: “Nếu cần chúng ta làm lại tất cả”. Chỉ vậy thôi. Hình ảnh phim ám ảnh tôi không phai. Thôi nhé. Chúng ta gặp nhau khóc với nhau thế là đủ rồi, lần sau gặp lại sẽ không buồn nữa dẫu đời chưa có gì vui. Và nếu cần chúng ta sẽ làm lại tất cả.

Chân đứng lên không nói gì chỉ bắt tay tôi siết chặt. Tôi nghe đau cả mấy ngón tay. Và cái nhìn đăm đắm. Thay mọi lời.